Publikacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (2019-11-29)
W dniu 26 listopada 2019 roku została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dziennik Urzędowy L 305 z 26.11.2019, str. 17-56).
Celem niniejszej dyrektywy jest poprawa egzekwowania prawa i polityk Unii poprzez ustanowienie wspólnych, minimalnych norm zapewniających wysoki poziom ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.
Dziedziny prawa, których mogą dotyczyć przedmiotowe zgłoszenia to:
- zamówienia publiczne;
- usługi, produkty i rynki finansowe oraz zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu;
- bezpieczeństwo produktów i ich zgodność z wymogami;
- bezpieczeństwo transportu;
- ochrona środowiska;
- ochrona radiologiczna i bezpieczeństwo jądrowe;
- bezpieczeństwo żywności i pasz, zdrowie i dobrostan zwierząt;
- zdrowie publiczne;
- ochrona konsumentów;
- ochrona prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwo sieci i systemów informacyjnych.
Kraje członkowskie w ramach procesu transpozycji dyrektywy do przepisów krajowych mają możliwość rozszerzenia powyższego zakresu o dodatkowe dziedziny.
Kluczowe obowiązki jakie wynikają z niniejszej dyrektywy dla przedsiębiorców i innych podmiotów sektora prywatnego i publicznego to:
- ustanowienie wewnętrznych procedur, w tym kanałów umożliwiających zgłaszanie naruszeń prawa Unii, w tym dokonywania zgłoszeń anonimowych, a w przypadku zgłoszeń imiennych zapewniających bezpieczeństwo danych sygnalisty;
- zapewnienie ochrony sygnalistów przed represjami związanymi z jakimikolwiek formami odwetu za dokonane przez nich zgłoszenie takich jak: zwolnienie, degradacja, utrudnianie awansu, pomijanie w procesie przyznawania premii, nagród i wyróżnień oraz wszelkiego rodzaju innych niekorzystnych dla nich działań;
- zapewnienie komunikacji z sygnalistami już po dokonaniu przez nich zgłoszenia, w przypadkach, gdy jest to możliwe (np. gdy zgłoszenie nie zostało przekazane w sposób anonimowy), w zakresie informacji o wynikach postępowania wyjaśniającego
Dyrektywa 2019/1937 wymaga tzw. minimalnej harmonizacji, co oznacza, że państwa członkowskie mogą wprowadzać lub utrzymywać przepisy zapewniające wyższy poziom ochrony sygnalistów niż przewidziany w dyrektywie. Wymogi dyrektywy określają minimalne standardy ochrony, które muszą zostać zaimplementowane, ale kraje członkowskie mają swobodę w przyjmowaniu bardziej rygorystycznych środków, jeśli uznają to za konieczne.
W związku z powyższym podmioty prawne i publiczne, które zdecydują się na wdrożenie postanowień dyrektywy dotyczącej ich odpowiedzialności przed opublikowaniem przepisów krajowych muszą liczyć się z tym, że powstałe w tym procesie regulacje wewnętrzne będą wymagały późniejszego dostosowania do wymagań wynikających z przepisów krajowych.
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Zgodnie z zawartymi w niej regulacjami kraje członkowskie mają do dnia 17 grudnia 2021 roku czas na wprowadzenie w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, które będą niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy. Dyrektywa wskazuje na odstępstwo od tego terminu w odniesieniu do wymagań prawnych odnoszących się do podmiotów prywatnych zatrudniających od 50 do 249 pracowników (średnie organizacje). W tym przypadku przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, niezbędne do wypełnienia obowiązku ustanowienia wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń w tych podmiotach powinny być ustanowione do 17 grudnia 2023 r.
