Publikacja krajowej ustawy „o ochronie sygnalistów” (2024-06-25)
W dniu 24 czerwca 2024 roku w Dzienniku Ustaw opublikowana została długo wyczekiwana Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (wcześniejszy tytuł w projektach to „o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa”).
Z 2,5 rocznym opóźnieniem względem wymaganego terminu wprowadzenia przepisów krajowych weszła długo oczekiwana i wzbudzająca znaczne kontrowersje ustawa o ochronie sygnalistów. Ustawa ta pomimo tytułu koncentruje się nie tylko na ochronie sygnalistów, ale również na tym co stanowi o potrzebie zapewnienia tej ochrony, czyli zgłoszonych lub ujawnionych publicznie, w dobrej wierze, informacji o naruszeniach prawa.
W treści ustawy przedstawione zostały nie tylko wymagania odnoszące się do podmiotów prywatnych i publicznych. Wskazane zostały również zadania Rzecznika Praw Obywatelskich oraz organów publicznych związanych ze zgłaszaniem informacji o naruszeniach prawa i podejmowaniem działań następczych przez nie.
W ustawie przedstawiono ostateczny katalog zagadnień, w związku z którymi działanie lub zaniechanie działań stanowi naruszenie prawa wymagające procedowania zgodnie z niniejszymi przepisami.
Zgodnie z ustawą: „Naruszeniem prawa jest działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem lub mające na celu obejście prawa, dotyczące:
- korupcji
- zamówień publicznych
- usług, produktów i rynków finansowych
- przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu
- bezpieczeństwa produktów i ich zgodności z wymogami
- bezpieczeństwa transportu
- ochrony środowiska
- ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa jądrowego
- bezpieczeństwa żywności i pasz
- zdrowia i dobrostanu zwierząt
- zdrowia publicznego
- ochrony konsumentów
- ochrony prywatności i danych osobowych
- bezpieczeństwa sieci i systemów teleinformatycznych
- interesów finansowych Skarbu Państwa Rzeczypospolitej Polskiej, jednostki samorządu terytorialnego oraz Unii Europejskiej
- rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, w tym publicznoprawnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz opodatkowania osób prawnych
- konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela – występujące w stosunkach jednostki z organami władzy publicznej i niezwiązane z dziedzinami wskazanymi w pkt 1–16.”
Każdy zobowiązany do stosowania ustawy podmiot prywatny lub publiczny może powyższy katalog według własnego uznania rozszerzyć. Przyjęta przez taki podmiot procedura zgłoszeń wewnętrznych może, poza innymi obowiązującymi przepisami prawa dotyczyć również regulacji wewnętrznych lub standardów etycznych (pod warunkiem, że pozostają one w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa).
W tym miejscu należy zaznaczyć jednak, że ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, które miało miejsce 24.06.2024 r. Zgodnie z tym, na stronie Internetowego Systemu Aktów Prawnych wskazano, że datą wejścia w życie jest 25 września 2024 roku.
Powyższa data nie dotyczy:
- organu publicznego właściwego do przyjęcia zgłoszenia zewnętrznego dotyczącego naruszenia prawa przez służby specjalne (art. 5 ust. 4),
- zgłoszeń zewnętrznych procedowanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich oraz organy publiczne (rozdział 4).
Dodatkowo, nie dotyczy również zagadnienia, które jest znacznie bardziej istotne dla podmiotów prywatnych i publicznych zobligowanych do ustanowienia i stosowania procedury zgłoszeń wewnętrznych: uwzględnienia w procedurze: „zrozumiałych i łatwo dostępnych informacji na temat dokonywania zgłoszeń zewnętrznych do Rzecznika Praw Obywatelskich albo organów publicznych oraz – w stosownych przypadkach – do instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii Europejskiej”.
W przedstawionych powyżej przypadkach datą wejścia w życie jest 25 grudnia 2024 roku. Konsekwencją tego, dla wszystkich podmiotów prawnych będzie potrzeba aktualizacji procedury zgłoszeń wewnętrznych, której opracowanie jest wymagane do dnia 25 września. Ze względu na fakt, że regulacje dotyczące zgłoszeń zewnętrznych mają być wprowadzone przez Rzecznika Praw Obywatelskich oraz pozostałe organy publiczne do dnia 25 grudnia, dopiero po ich ustaleniu i podaniu do publicznej wiadomości podmioty prawne uzyskają odpowiednią wiedzę niezbędną do aktualizacji procedury zgłoszeń wewnętrznych.
