FRIS® – na czym polega badanie stylów myślenia i działania?
FRIS® to polskie narzędzie diagnostyczno-rozwojowe, które opisuje naturalny styl myślenia i działania człowieka. Nazwa pochodzi od czterech perspektyw poznawczych: faktów, relacji, idei i struktur. Kwestionariusz wskazuje, jakim informacjom dana osoba nadaje priorytet w nowych sytuacjach, jak rozwiązuje problemy i podejmuje decyzje. Diagnoza obejmuje Styl Myślenia oraz Styl Działania, a żadnego z wyników nie wartościuje. Autorami metody są Anna Samborska-Owczarek i Paweł Owczarek. FRIS® opiera się na psychologii poznawczej i służy rozwojowi osobistemu oraz pracy zespołów.
Dlaczego style myślenia mają znaczenie w organizacji?
Dwie osoby dostają ten sam problem i ten sam komplet danych, a proponują rozwiązania, których nie da się ze sobą pogodzić. Pierwsza skraca, eliminuje wątpliwości i naciska na szybką decyzję. Druga zbiera kolejne informacje i odracza wybór, dopóki obraz nie będzie pełny. Obie działają w dobrej wierze i obie mają rację z perspektywy własnego sposobu rozumowania.
Różnica nie wynika z kompetencji ani z poziomu zaangażowania. Wynika z tego, jak każda z tych osób przetwarza informacje i podejmuje decyzje w nowej sytuacji. Psychologia poznawcza nazywa ten utrwalony sposób reagowania stylem poznawczym lub stylem myślenia. W codziennej pracy objawia się on wszędzie tam, gdzie ludzie muszą się porozumieć: w sposobie prowadzenia spotkań, w tonie wiadomości, w tym, czego oczekują od współpracownika, zanim ruszą do działania.
Organizacje odczuwają konsekwencje tych różnic na poziomie komunikacji, podziału zadań i napięć w zespole. Osoba zorientowana na cel odbiera dociekliwe pytania jako hamowanie, a osoba zorientowana na strukturę odbiera presję czasu jako lekceważenie jakości. FRIS® porządkuje tę przestrzeń, ponieważ nadaje nazwy mechanizmom, które wcześniej trudno było opisać i o których trudno było rozmawiać bez wzajemnych oskarżeń. Nazwanie własnego stylu i stylów współpracowników przenosi rozmowę z poziomu ocen charakteru na poziom różnic w sposobie przetwarzania informacji, a to realnie zmniejsza liczbę nieporozumień.
Czym jest FRIS®?
FRIS® to polskie narzędzie diagnostyczno-rozwojowe, które nazywa i porządkuje indywidualne różnice w sposobie myślenia oraz działania. Pokazuje, na jakich informacjach koncentruje się dany umysł, gdy mierzy się z czymś nowym. Nazwa stanowi skrót pierwszych liter czterech słów: fakty, relacje, idee, struktury. Słowa te opisują cztery perspektywy poznawcze, czyli cztery rodzaje informacji, którym ludzie nadają największy priorytet, gdy zetkną się z nową sytuacją.
Autorami metody są Anna Samborska-Owczarek oraz Paweł Owczarek. Narzędzie opiera się na teoriach i modelach z obszaru psychologii poznawczej, a nie na typologii osobowości. Kwestionariusz w obecnej formie powstał w 2014 roku, a samo narzędzie zadebiutowało na rynku w 2015 roku. FRIS® funkcjonuje jako słowny znak towarowy objęty prawem ochronnym Urzędu Patentowego RP oraz Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej. Narzędzie stosują w całej Polsce zarówno osoby indywidualne, jak i zespoły oraz organizacje.
Celem narzędzia jest prosty i trafny opis różnorodności sposobów myślenia i działania. Diagnoza daje wgląd w naturalne predyspozycje danej osoby, jej strategie radzenia sobie w nowych sytuacjach oraz obszary, w których najpełniej wykorzysta swój potencjał. FRIS® znajduje zastosowanie zarówno w rozwoju indywidualnym, jak i w budowaniu zespołów.
Cztery perspektywy poznawcze i cztery style myślenia
Każda z czterech perspektyw FRIS® opisuje inny rodzaj informacji, na którym koncentruje się umysł, zanim doświadczenie podpowie gotowe rozwiązanie. Z każdą perspektywą wiąże się odpowiadający jej styl myślenia. Poniższe opisy przedstawiają cechy widoczne, gdy dana perspektywa dominuje, wraz z odwrotną stroną każdego stylu, którą twórcy metody nazywają długim ogonem. Długi ogon to nieświadome i nadmierne korzystanie z własnej preferencji bez uwzględnienia jej skutków dla innych.
➜ Zawodnik: perspektywa faktów
Perspektywa faktów oznacza, że umysł najpierw selekcjonuje informacje pod kątem ich przydatności do celu i czyta rzeczywistość w kategoriach przyczyn oraz skutków. Osobę z dominującą perspektywą faktów FRIS® nazywa Zawodnikiem. Zawodnik myśli logicznie, określa jeden nadrzędny cel, upraszcza problem i szybko zmierza do praktycznego rozwiązania. Otoczenie ceni go za zorientowanie na cel, szybkie decyzje i konkretność. Gdy ten styl działa nieświadomie, pojawia się dosłowność, brak dyplomacji i niecierpliwość wobec wolniejszego tempa innych.
➜ Partner: perspektywa relacji
Perspektywa relacji oznacza, że umysł wyłapuje przede wszystkim powiązania między ludźmi, sprawami i wydarzeniami, a te powiązania odczytuje osobiście i subiektywnie. Osobę z dominującą perspektywą relacji FRIS® nazywa Partnerem. Partner określa cel z uwzględnieniem tego, kogo i czego dotyczy, rozważa kilka wersji rozwiązania i intuicyjnie wybiera tę, która bierze pod uwagę najwięcej czynników ludzkich. Otoczenie ceni go za empatię, dbałość o atmosferę i dążenie do porozumienia. Odwrotną stroną bywa nadwrażliwość oraz zmienność decyzji pod wpływem emocji.
➜ Wizjoner: perspektywa idei
Perspektywa idei oznacza, że umysł traktuje obecny stan rzeczy jako jeden z wielu możliwych i chętnie podważa zastane zależności w poszukiwaniu nowych. Osobę z dominującą perspektywą idei FRIS® nazywa Wizjonerem. Wizjoner rozpatruje problem w ujęciu globalnym, generuje wiele odmiennych alternatyw i bywa skłonny do zmiany strategii nawet na etapie realizacji. Otoczenie ceni go za nieszablonowe myślenie, pomysłowość i oryginalne koncepcje. Gdy styl działa nieświadomie, pojawia się chaos, pomijanie procedur i pozostawianie rozpoczętych wątków bez domknięcia.
➜ Badacz: perspektywa struktur
Perspektywa struktur oznacza, że umysł schodzi w głąb problemu, aby złożyć jego pełny i spójny obraz, operując dużą liczbą szczegółów oraz kryteriów. Osobę z dominującą perspektywą struktur FRIS® nazywa Badaczem. Badacz rozpoczyna od zebrania dużej liczby informacji, porządkuje je i analizuje, a następnie dąży do optymalnego rozwiązania uwzględniającego wszystkie możliwe przypadki. Otoczenie ceni go za wnikliwość, metodyczność i zrównoważony osąd. Odwrotną stroną bywa perfekcjonizm, komplikowanie prostych spraw oraz długie podejmowanie decyzji.
Styl myślenia a styl działania
FRIS® rozróżnia dwa powiązane, lecz odrębne pojęcia: Styl Myślenia oraz Styl Działania. To rozróżnienie odróżnia FRIS® od narzędzi, które kończą diagnozę na jednym wymiarze.
Styl Myślenia wyznacza jedna dominująca perspektywa i to ona daje o sobie znać w pierwszym, odruchowym podejściu do nowej sytuacji. Według twórców metody preferencja ta zachowuje się jak nawyk poznawczy ukształtowany już w dzieciństwie i pozostaje stabilna przez całe dorosłe życie. Z tego powodu FRIS® traktuje dominującą perspektywę jako trwałą cechę danej osoby.
Styl Działania powstaje z całej kompozycji perspektyw, którymi człowiek uzupełnia swoją dominującą perspektywę w praktyce. Kształtują go doświadczenia, wartości, przyzwyczajenia oraz otoczenie, dlatego proporcje perspektyw mogą stopniowo ewoluować pod wpływem treningu czy zmiany roli zawodowej. Ta zmiana nigdy nie sięga jednak tak głęboko, by zastąpić dominującą perspektywę inną. Pełny obraz daje dopiero zestawienie obu wymiarów, ponieważ jeden mówi o tym, co naturalne, a drugi o tym, jak tę naturę najskuteczniej spożytkować.
Obie warstwy opisuje kilkunastostronnicowy Raport indywidualny FRIS®. Sam Styl Działania ujmują nazwane profile, takie jak Realista, Entuzjasta, Strateg czy Dyplomata, które wskazują, w jakich rolach dana kompozycja perspektyw sprawdza się najlepiej.
Proces FRIS® i potencjał zespołu
Proces FRIS® to oryginalna koncepcja, która opisuje drogę zespołu od pomysłu do wdrożenia i pomaga rozpoznać jego potencjał. Mapa Procesu obejmuje trzy etapy, a na każdym z nich najlepiej sprawdzają się inne style myślenia:
Inicjowanie, czyli koncepcja, wizja i strategia.
Przygotowanie, czyli analiza, plan i projekt.
Działanie, które obejmuje zadania (priorytety i cele) oraz ludzi (współpraca i angażowanie).
Zespół to zbiór różnych stylów myślenia, a wyzwaniem wielu organizacji jest dobra komunikacja między jego członkami oraz wysoka skuteczność wspólnych działań. Mapa Procesu FRIS® pokazuje, na jakich etapach grupa porusza się sprawnie, a gdzie brakuje jej określonych predyspozycji. Pozwala to trafniej przydzielać zadania, przewidywać napięcia jeszcze przed rozpoczęciem pracy i świadomie budować uzupełnianie się ról. Mapę potencjału grupy przedstawia Raport zespołowy FRIS®, który dla każdej osoby opisuje sposób myślenia, działania oraz postawę przyjmowaną najczęściej w zespole. Analiza pokazuje między innymi, jak poszczególne osoby definiują cele i jakich rezultatów oczekują oraz w jaki sposób zdobywają i interpretują informacje. Dzięki temu widać, gdzie zespół rozumie się bez słów, a gdzie potrzebuje świadomego tłumaczenia.
Podstawy naukowe i wiarygodność psychometryczna
FRIS® powstał w ramach projektu badawczego, a jego rzetelność i trafność potwierdzono analizami statystycznymi zgodnymi z formalnymi wymaganiami stawianymi narzędziom psychometrycznym. Najważniejsze dane pochodzą z opisu wiarygodności udostępnionego przez twórcę narzędzia:
Kwestionariusz zawiera 76 pozycji w skali Likerta oraz cztery skale pomiarowe odpowiadające perspektywom F, R, I oraz S.
Rzetelność mierzona wskaźnikiem alfa Cronbacha wynosi 0,82 dla skali faktów, 0,88 dla relacji, 0,88 dla idei i 0,87 dla struktur. Pomiarów dokonano na próbie N=1220 osób narodowości polskiej w latach od 2013 do 2015.
Stabilność wyniku w czasie sprawdzono testami równoległymi powtórzonymi po ponad sześciu tygodniach, a korelacja dla czterech skal mieściła się w przedziale od 0,77 do 0,79 (N=585).
Trafność teoretyczną potwierdziła analiza czynnikowa, która wyodrębniła cztery czynniki odpowiadające skalom, a trafność fasadową potwierdziły wyższe wyniki korespondującej skali w grupach respondentów dobranych według samoopisu.
Narzędzie poddano dodatkowym walidacjom dla populacji menedżerów (n=767, 2015 rok) oraz nauczycieli (n=5804, 2017 rok).
FRIS® powstał w polskich warunkach i na podstawie odpowiedzi polskich respondentów. Nie jest adaptacją ani tłumaczeniem narzędzia zagranicznego, dzięki czemu odpowiada realiom polskiego języka i kultury pracy.
Gdzie FRIS® sprawdza się w praktyce?
FRIS® wspiera zarówno rozwój pojedynczej osoby, jak i pracę całych zespołów. Twórca narzędzia oraz społeczność trenerska wskazują kilka powtarzalnych obszarów zastosowań:
rozwój osobisty i zawodowy oparty na zrozumieniu własnych predyspozycji,
budowanie i rozwój zespołów oraz świadome dobieranie osób do ról,
dopasowanie zadań do naturalnych preferencji poszczególnych pracowników,
poprawa komunikacji i ograniczanie konfliktów wynikających z różnic w stylach,
edukacja menedżerska, w której FRIS® wykorzystuje między innymi Akademia Leona Koźmińskiego jako partner strategiczny narzędzia,
coaching, doradztwo zawodowe oraz projekty rozwojowe dla organizacji.
Wspólnym mianownikiem tych zastosowań jest przejście od intuicyjnego odbioru różnic między ludźmi do języka, który pozwala o tych różnicach rozmawiać i świadomie nimi zarządzać.
Jak wygląda badanie FRIS® i raport?
Badanie FRIS® przeprowadza certyfikowana trenerka lub certyfikowany trener. Po wypełnieniu kwestionariusza uczestnik bierze udział w indywidualnej sesji omówieniowo-autodiagnostycznej. Dopiero po tym wspólnym spotkaniu, służącym głębszemu zrozumieniu mechanizmów swoich decyzji, otrzymuje Raport Indywidualny FRIS® z pełnym opisem Stylu Myślenia oraz Stylu Działania. Raport nie kończy się na samej diagnozie. Podpowiada, w jakich działaniach dana osoba sprawdza się najlepiej, jak podchodzić do rozwiązywania problemów oraz jak komunikować się z osobami o własnym i odmiennym stylu myślenia. Zawiera też informacje o tym, jak na pytania odpowiadały inne osoby o tym samym stylu. Diagnozę i raport udostępniają wyłącznie osoby uprawnione, dlatego badanie zamawia się u certyfikowanego trenera, a nie samodzielnie.
Uprawnienia do pracy z narzędziem zdobywa się na kursie certyfikacyjnym FRIS®. Wykształcenie psychologiczne nie jest do tego wymagane, ponieważ narzędzie zaprojektowano jako proste i intuicyjne, a w materiałach ograniczono specjalistyczną terminologię. Odbiorcy raportu oceniają go wysoko: w badaniach satysfakcji z lat 2015 i 2017 średnia ocena raportu wyniosła 4,66 w skali od 1 do 5, a 99 procent badanych uznało, że ich Styl Myślenia został określony poprawnie.
Czego FRIS® nie robi?
FRIS® nie mierzy kompetencji ani poziomu inteligencji, choć może sugerować, jaki typ inteligencji u danej osoby dominuje. Diagnoza nie jest też prostą etykietą. Daje wynik spersonalizowany dla konkretnej osoby, oparty na jej odpowiedziach w kwestionariuszu.
FRIS® nie jest też testem osobowości. Styl Myślenia należy do różnic indywidualnych i stanowi jeden z czynników, które współkształtują osobowość, nie zaś samą osobowość. Narzędzie nie opiera się na typologii psychologicznej Carla Gustava Junga, na której bazuje wiele znanych testów, lecz na psychologii poznawczej. Według badań twórców metody wyniki FRIS® nie przekładają się bezpośrednio na typy jungowskie.
Istotne pozostaje również to, że FRIS® nie wartościuje. Nie dzieli ludzi na lepiej i gorzej funkcjonujących, ponieważ każdy styl ma swoje mocne i słabsze strony. Narzędzie podkreśla unikalność każdego sposobu myślenia, a celem diagnozy jest lepsze zarządzanie sobą, a nie ocena.
Najważniejsze wnioski
FRIS® opisuje naturalny sposób, w jaki człowiek myśli i działa, nadając nazwy mechanizmom, które wcześniej trudno było opisać. Cztery perspektywy poznawcze prowadzą do czterech stylów myślenia, a połączenie Stylu Myślenia ze Stylem Działania pokazuje zarówno to, co dla danej osoby najbardziej naturalne, jak i to, jak najlepiej wykorzystać jej potencjał.
Dla organizacji praktyczna wartość narzędzia leży w komunikacji i współpracy. Zrozumienie własnego stylu oraz stylów współpracowników ułatwia trafniejszy podział zadań, ogranicza zbędne konflikty i pozwala budować zespoły, w których różne sposoby myślenia uzupełniają się zamiast ze sobą rywalizować. FRIS® pozostaje przy tym narzędziem polskim, opartym na danych psychometrycznych, a rzetelną diagnozę i raport zapewnia praca z certyfikowanym trenerem. Świadomość stylu nie zmienia tego, kim jesteśmy, lecz poszerza repertuar reakcji i ułatwia korzystanie z mocnych stron każdej osoby.
Najczęściej zadawane pytania:
Co to jest FRIS®?
FRIS® to polskie narzędzie diagnostyczno-rozwojowe, które opisuje naturalny styl myślenia i działania człowieka. Nazwa pochodzi od czterech perspektyw poznawczych: faktów, relacji, idei i struktur. Na ich podstawie kwestionariusz określa Styl Myślenia, czyli najbardziej naturalną reakcję na nowe sytuacje oraz Styl Działania, czyli sposób, w jaki dana osoba uzupełnia tę reakcję w praktyce. Metoda opiera się na psychologii poznawczej, a jej autorami są Anna Samborska-Owczarek i Paweł Owczarek.
Czym FRIS® różni się od testów opartych na typologii Junga?
FRIS® nie opiera się na typach psychologicznych Carla Gustava Junga, lecz na teoriach z obszaru psychologii poznawczej. Opisuje sposób, w jaki człowiek postrzega informacje, przetwarza je i podejmuje decyzje, a nie ogólny typ osobowości. Według twórców metody wyniki FRIS® nie przekładają się bezpośrednio na typy jungowskie. Narzędzie powstało w polskich warunkach, na podstawie polskich badań i nie jest adaptacją rozwiązania zagranicznego.
Czy styl myślenia może się zmienić?
Styl Myślenia uznaje się za trwałą preferencję. W psychologii poznawczej dominuje pogląd, że style poznawcze działają jak utrwalone nawyki, widoczne już w wieku przedszkolnym, i przez resztę życia nie zmieniają się istotnie. Większość osób potrafi przez pewien czas funkcjonować zgodnie z innym stylem, gdy wymaga tego sytuacja, jednak wraca do swojego naturalnego sposobu rozumowania. Styl Działania jest natomiast względnie elastyczny i może ewoluować pod wpływem doświadczeń, treningu oraz zmian zawodowych.
Czy FRIS® można wykorzystać w pracy z zespołem?
Tak. Analiza FRIS® opisuje zespół jako zbiór różnych stylów myślenia i pomaga zrozumieć, dlaczego komunikacja między jego członkami bywa trudna. Znajomość stylów zwykle poprawia porozumienie i atmosferę współpracy. Proces FRIS® pokazuje role, jakie poszczególne osoby przyjmują na trzech etapach pracy, od inicjowania pomysłu do wdrożenia, co ułatwia trafniejszy podział zadań. Mapę potencjału grupy przedstawia Raport zespołowy FRIS®.
Jak zrobić badanie FRIS® i otrzymać raport?
Badanie FRIS® przeprowadza certyfikowany trener lub trenerka. Po wypełnieniu kwestionariusza uczestnik bierze udział w indywidualnej sesji omówieniowo-autodiagnostycznej, a następnie otrzymuje Raport indywidualny FRIS® z opisem Stylu Myślenia, Stylu Działania oraz wskazówkami dotyczącymi wykorzystania potencjału. Diagnozę i raport udostępniają wyłącznie osoby uprawnione, dlatego badanie zamawia się u certyfikowanego trenera. Zespoły mogą zamówić dodatkowo Raport zespołowy FRIS®, który zestawia style myślenia wszystkich członków grupy. Aktualne informacje o sposobie zamówienia badania prowadzi twórca narzędzia na stronie FRIS.pl.
Czy któryś styl myślenia jest lepszy od innych?
Nie. FRIS® nie wartościuje stylów i nie dzieli ludzi na lepiej oraz gorzej funkcjonujących. Każdy styl ma swoje mocne i słabsze strony, a narzędzie podkreśla unikalność każdego sposobu myślenia. Pojawić się może jedynie problem niedopasowania stylu do roli lub zadania, a nie kwestia tego, który styl jest lepszy. Z tego powodu wynik służy lepszemu zarządzaniu sobą, a nie ocenie osoby.
